CA debelog creva

dc

KARCINOM DEBELOG CREVA

(kolorektalni karcinom) 

 

KARCINOM DEBELOG CREVA

Karcinom debelog creva je podmukla bolest. Obično se simptomi javljaju tek u odmakloj fazi bolesti i nisu uvek specifični za karcinom debelog creva. Simptomi ove bolesti su bol u trbuhu, gubitak telesnE težine, promene u izgledu stolice (stolica kao „olovka”), krv u stolici, opstipacija i sl. Karcinom debelog creva (kolorektalni karcinom) po svojoj učestalosti je jedan od tri najučestalija maligna tumora uopšte, ali je jedan od retkih karcinoma čiju pojavu možemo sprečiti adekvatnom prevencijom. U svetu godišnje od karcinoma creva oboli više od milion ljudi, u Srbiji je taj broj oko 4 000 novo obolelih.
Rak debelog creva je bolest na koju utiče veliki broj različitih faktora, koja ima tzv. multifaktorijalnu etiologiju. Bolest nastaje kombinovanim uticajem promena u genskom sistemu ćelija uz delovanje faktora sredine i određenih životnih navika. Povećan rizik za nastanak ove bolesti imaju starije osobe (skoro 70% bolesnika je u trenutku dijagnoze starije od 65 godina), gojazne osobe, alkoholičari, pušači i osobe koje su sa manjom fizičkom aktivnosti. Smatra se da i način ishrane povećava rizik za nastanak karcinoma debelog creva. Tako povećan rizik imaju osobe koje hranom unose veće količine masti životinjskog porekla i crvenog mesa i osobe sa smanjenim unosom vlaknastih materija. Isto tako na razvoj bolesti utiču i genetski faktori, povećan rizik je kod onih osoba koje u porodici imaju obolele od karcinoma debelog creva ili polipa. Kolorektalni karcinom je bolest u kojoj se normalna sluzokoža debelog creva nizom promena pretvara u malignu, i to serijom genetskih promena, udruženih sa izloženošću karcinogenima u toku dužeg vremenskog perioda. Ćelije počinju da se dele bez kontrole, i formiraju tumorsku masu.
Većina karcinoma debelog creva se razvija iz dobroćudnih polipa (izraslina na sluznici debelog creva). Rano otkrivanje polipa i njihovo otklanjanje je od velikog značaja, kako bi se odstranjenjem polipa sprečilo da on pređe u karcinom.
SKRINING KARCINOMA DEBELOG CREVA
Rano otkrivanje karcinoma debelog creva je direktno povezano sa dobrim preživljavanjem. Otkrivanjem raka debelog crijeva u ranoj fazi, mogu se spasiti životi. Tada je lečenje vrlo uspešno, jer se rak debelog creva razvija sporo. U ranim stadijumima procenat izlečenja je preko 90% (stadijum I i II). U stadijumu III, kada se bolest proširi u okolne limfne žlezde, procenat izlečenih je oko 70%. U metastatskoj fazi bolesti procenat izlečenih ne prelazi 5%.
Rano otkrivanje (skrining) raka debelog creva podrazumeva testiranje zdravih osoba, bez prisutnih simtoma i znakova bolesti, u cilju otkrivanja promena, najčešće polipa, koje prethode nastanku raka u ranoj fazi. Polipi su dobroćudne izrasline u unutrašnjosti creva. U nekim polipima vremenom mogu da nastanu zloćudne promene. Vreme prelaska dobroćudne u zloćudnu promenu meri se godinama. Blagovremenim otkrivanjem i uklanjanjem polipa pre nego što se u njima pojave zloćudne promene, sprečavamo nastanak raka debelog creva.
Veoma jednostavnim testom (na okultno krvarenje) moguće je otkriti polipe iz kojih može nastati rak. Ovim testom je moguće otkriti rak u početnoj fazi kada je lečenje uspešno.
Preporuka je da se ovaj test radi jednom godišnje kod osoba starijih od 50 godina.
Najčešće korišćena metoda je testiranje uzoraka stolice na prisustvo krvi, koje je nevidljivo golim okom (okultno krvarenje), a koje je često prvi znak postojanja polipa ili raka u debelom crevu.
Pregled stolice na skriveno krvarenje (Faecal Occult Blood Test, FOBT) se zasniva na tome da se na površini promena (karcinoma ili polipa) nalaze osetljivi krvni sudovi koji krvare, pa je dovoljno da se u stolici otkriju tragovi krvi koji se okom ne mogu primetiti.

Da bi osjetljivost testa bila veća, preporuka je da se test izvodi tri dan uzastopno. Isto tako tri dana pre izvođenja testa preporučuje se uzimanje vlaknaste hrane, a zabranjuje se unos crvenog mesa i uzimanje vitamina C.
Pozitivan test na okultno krvarenje ne znači postojanje raka debelog creva. Osobe kod kojih je test pozitivan upućuju se na kolonoskopiju, kako bi se otkrio uzrok krvarenja – dobroćudni polip, maligna bolest ili neko drugo oboljenje debelog creva.

Biohemijski pregled krvi u početku je obično uredan. Najčešći nalaz je anemija zbog smanjenog gvožđa. Kasnije, ako se karcinom proširi u jetru, poremećeni su jetreni testovi
Tumorski markeri gastrointestinalnog trakta (CEA, CA 19-9)
Tumorski marker CEA (karcinoembrinalni antigen) ima ulogu u preoperativnoj pripremi bolesnika i kasnijem praćenju, ali nema ulogu u postavljanju dijagnoze tumora debelog creva, jer povišene vrednosti ovog markera nisu strogo vezane za karcinom debelog creva.

Tumorski marker CEA spada u tip opštih tumorskih markera.Višestruko povišena vrednost u krvi CEA ukazuje na prisustvo malignog oboljenja u organizmu, ali ne i lokalizaciju organa na kome se odvija maligna promena. Povećana vrednost CEA može se naći u 70% slučajeva malignih oboljenja organa za varenje, raka pluća, dojke, jajnika, pankreasa, nekih drugih oboljenja.
Karbohidratni antigen 19-9 ili CA 19-9 je prisutan u serumu kao visokomolekularni mucin bogat ugljenim hidratima.. Ovaj tumorski marker ima kliničku važnost pre svega kod raka pankreasa i žuči. Koristi se i u dijagnostikovanju i praćenju raka debelog creva, nakon merenja CEA, i raka jajnika nakon merenja CA-125

Važno je istaći sledeće:
• karcinom debelog creva jedan je od najčešćih karcinoma
• karcinom debelog creva je bolest koju možemo sprečiti
• potrebno je jednom godišnje posle 50-te godine uraditi test na okultno krvarenje